MARIAN BENKO (1907 – 1993 )

architekt, planista przestrzenny, pedagog

Urodził się 12 VII 1907r. w Ułanicy pow. hajsyński na Podolu. Jego edukację przerwała rewolucja październikowa i wojna domowa, która zmusiła Benków do zmiany dotychczasowego miejsca ich pobytu. W czasie „ wyprawy kijowskiej „ czynnie wspierali polskie oddziały. W trakcie odwrotu tych wojsk, w obawie przed mogącymi ich spotkać represjami, ewakuowali się do centralnej Polski. Z kolei ofensywa wojsk bolszewickich w lipcu i sierpniu 1929r. zmusiła ich do kolejnej ewakuacji. W 1921r. Benkowie powrócili do Siedlec. Szkołę średnią skończył w Gimnazjum im. hetmana Żółkiewskiego w 1925r., w grupie pięciu absolwentów wyróżnionych za dobre wyniki w nauce. W tym samym roku zdał na Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej. W trakcie studiów zaczął pracować w zawodzie architekta. Często przyjeżdżał do Mińska, a po trzyletnim pobycie w Warszawie przeniósł się na stałe do rodziców. W Mińsku nawiązał współpracę z architektem inż. Michałem Sławińskim – rzeczoznawcą Wydziału Powiatowego i miejscowego Magistratu. W 1932r. w życiu M. Benki zaszły ważne wydarzenia. W czerwcu skończył studia, a 7 lipca w mińskim kościele ks. Józef Dziąg pobłogosławił jego związek z M. Jelińską.

W 1935r. Benkowie nabyli w Mińsku nieruchomość, dwie działki o łącznej powierzchni 2000 m², przy ul. Zielonej, niedaleko domu p.Grzegorzewskiej, w którym wynajmowali mieszkanie. Zimą 1934/35 zaprojektował swój dom, a latem rozpoczął jego budowę. Inwestycja ta pochłonęła całe dotychczasowe oszczędności. Dlatego dodatkowo zatrudnił się jako nauczyciel w wieczorowej Publicznej Szkole Dokształcającej Zawodowej w Mińsku Maz. Kontynuował też współpracę z inż. M. Sławińskim – pomagał mu przy projektach różnych budynków, m.in. gmachu Starostwa i Wydziału Powiatowego w Mińsku Maz. przy ul. Kościuszki, kaplicy w Wielgolesie i dzwonnicy w Kuflewie.

Rozpoczął studia badawcze i kompletował dokumentację kultury materialnej południowo- wschodniego Mazowsza – głównie terenów powiatu mińskomazowieckiego ( Mińsk, Cegłów, Jeruzal, Latowicz, Siennica i Stanisławów ). Istotnym jego sukcesem naukowym, jeśli nie największym, było zlokalizowanie i zidentyfikowanie renesansowego miasteczka Sendomierz zwanego też Sędomierz lub Sandomierz ( plac J. Kilińskiego i jego okolice w Mińsku Maz.).Od jesieni 1940r. jako nauczyciel w Publicznej Obowiązkowej szkole Zawodowej – uczył materiałoznawstwa, nauki zawodu wraz z początkami mechaniki, chemii. Po wyzwoleniu był on pierwszym w Mińsku architektem powiatowym, a od listopada 1944r. architektem okręgowym, obejmującym powiaty: miński, węgrowski i sokołowski. Jesienią 1945r. z jego inicjatywy Wojewódzki Wydział Odbudowy w porozumieniu z Kuratorium Okręgu Szkolnego Warszawskiego otworzył w Mińsku Liceum Budowlane. Dzięki rozbudowie szkoły budowlanej, Mińsk stał się ważnym ośrodkiem szkolenia budowlanego, pierwszym w województwie i jednym z największych w kraju. W początkowym okresie istnienia ośrodka M. Benko utrzymywał z nim stałe kontakty, prowadził zajęcia dydaktyczne, a później przyjeżdżał na jubileuszowe zjazdy absolwentów. W 1951r., po reorganizacji resortu budownictwa został dyrektorem Departamentu Urbanistyki, w którym podjął się wydania pierwszych w Polsce normatywów urbanistycznych. Dwa lata później, w związku z kolejną reorganizacją naczelnych władz w budownictwie, przeszedł wraz z kierowanym przez  siebie  Departamentem  do Komitetu    d /s  Urbanistyki  i    Architektury (KUA). Departamentem Urbanistyki – przemianowanym w międzyczasie na Departament Planowania Miast i Osiedli, kierował do 1956r. Z końcem tego roku w KUA zorganizował nowy Departament Projektów Zabudowy Wsi, którym kierował przez kilka miesięcy. W lutym 1957r. został powołany przez prezesa Rady Ministrów – Józefa Cyrankiewicza, na stanowisko wiceprezesa KUA. Funkcje tę pełnił do połowy 1960r.  Wówczas  m.in. przygotował  zasady i wytyczne racjonalnej zabudowy osiedli wiejskich. W 1960r. po przekształceniu   KUA  w  Komitet Budownictwa, Urbanistyki i  Architektury     KBUA), w dniu 30 czerwca został powołany przez prezesa Rady Ministrów na sekretarza tego Komitetu, w randze wiceministra. Funkcję tę pełnił do chwili jego rozwiązania w lutym 1964r.. Wówczas przeszedł do pracy w Ministerstwie Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, na stanowisko dyrektora Departamentu Miejscowego Planowania Przestrzennego – utworzonego z dwóch dawnych departamentów b. KBUA (Planowania Miast i Osiedli oraz Planowania Zabudowy Wsi). Dyrektorem był do 01 V 1970r. i z dniem 1 lipca tego roku przeszedł na emeryturę. M. Benko był znanym i doświadczonym architektem, planistą przestrzennym oraz ekspertem w odbudowie kraju i zabudowy przestrzennej wsi. 30 XI 1971r. otrzymał dyplom doktora nauk technicznych nadany mu przez Instytut Architektury i Urbanistyki Politechniki Gdańskiej. 

Mariana Benkę charakteryzowała niezwykła pracowitość i oddanie pracy zawodowej – nie służył ani partii rządzącej, ani Stronnictwu (ZSL), którego formalnie był członkiem i nigdy nie dał się podporządkować wąskogrupowym, egoistycznym interesom. Był wielokrotnie uhonorowany orderami, odznaczeniami, m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1956), Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1964), Złotym Krzyżem Zasługi (1952 ), brązowym Medalem za Zasługi dla Obronności Kraju (1968), Medalem 10-cio, 30-to i 40-tolecia Polski Ludowej. Posiadał odznakę  - Zasłużony dla Budownictwa Przemysłu Materiałów Budowlanych (1979) oraz „Zasłużony Działacz Kultury”(1983), odznaką honorową „ Za zasługi w rozwoju województwa poznańskiego” i  „Zasłużony dla Dolnego Śląska”(1967). Otrzymał też tytuł Honorowego Obywatela miasta Mińsk Mazowiecki, nadany uchwałą  MRN w MM nr XIX/61/71 z dnia 27 IV 1971 oraz członka honorowego Towarzystwa Przyjaciół Mińska Mazowieckiego (1985).

                                                                                                                    Więcej prac naszego Patrona...